03/05/2007

Την Εξαμηνιαία Έκθεσή του με θέμα "Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός" ανακοίνωσε  το Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων (ΙΤΕΠ).

Στην έκθεση το ΙΤΕΠ αναφέρει για τις πρόσφατες τουριστικές εξελίξεις:

Αλλοδαπός Τουρισμός

Το 2006 είναι το δεύτερο συνεχές καλό τουριστικό έτος στην μεταολυμπιακή περίοδο. Το 2005, πρώτο έτος ανακάμψεως από πενταετίας, συνοδεύθηκε από επιτάχυνση του ρυθμού αυξήσεως το 2006. Με αυξητικό ρυθμό σε όρους αφίξεων και διανυκτερεύσεων 7,7%, πραγματοποίησε επίδοση 70% υψηλότερη τόσο του παγκόσμιου ρυθμού (4,5%) και διακριτά υψηλότερη των ανταγωνιστριών χωρών. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εκτίμηση για μονιμότερη έξοδο της χώρας από την υφεσιακή κατάσταση για τον τουρισμό που συνετηρείτο ακόμη και μέχρι το 2004. Βεβαίως, ερωτηματικά εγείρονται καθ’ όσον αφορά στην υστέρηση που παρουσιάζουν οι συναλλαγματικές εισπράξεις έναντι των αφίξεων. Η υστέρηση αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί έτσι απλά με αναφορά στις πολιτικές all inclusive, που φαίνεται να εξαπλώνονται διακριτά.

Η πολύ καλή επίδοση του τουριστικού τομέα κατά την διετία 2005-2006 έχει προεξαρχόντως προσδιορισθεί από εσωτερικούς παράγοντες, όπως είναι η προβολή και διαφήμιση, αλλά και η αναβάθμιση των υποδομών. Η καθίζηση του τουρισμού κατά την περίοδο 2001-04 δεν προήλθε αποκλειστικά από την απουσία της χώρας στα τουριστικά δρώμενα ανά τον κόσμο. Σημαντικός υπήρξε σχετικώς και ο ρόλος της καθιζήσεως της μέσης ολικής ποιότητας του τουριστικού προϊόντος, κατά βάση προερχόμενης από την περαιτέρω υποβάθμιση του εξωξενοδοχειακού περιβάλλοντος.

Το δίδαγμα που κατέλιπαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, με την έστω μερική αναβάθμιση των υποδομών και της φιλοξενίας, είναι καταλυτικό και δείχνει το δρόμο για την αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών τουριστικών πλεονεκτημάτων της χώρας· αξιοποίηση που θα διατηρήσει μεσο-μακροπροθέσμως ικανοποιητικό βαθμό αναπτύξεως της ελληνικής οικονομίας.

Η πρόβλεψη για το τρέχον έτος, εν απουσία εξωγενών αποτρεπτικών παραγόντων, είναι ομοίως αισιόδοξη. Το Ινστιτούτο εκτιμά ότι οι επικρατούσες οικονομικές συνθήκες και τάσεις της παγκόσμιας οικονομίας, προεξαρχόντως δε των δυτικο-ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και ο αυξανόμενος ρόλος των αναδυομένων χωρών της Ανατ. Ευρώπης, διαμορφώνουν ευμενές πλαίσιο για τη συνέχιση της διαστολής της τουριστικής δραστηριότητας, με αρκετά ικανοποιητικό βαθμό. Η αύξηση προβλέπεται να είναι της τάξεως του 6-7%, με τάση να κινηθεί πλησιέστερα προς το 7% παρά στο 6%. Η φαινομενικά συντηρητική αυτή πρόβλεψη, ενόψει πιο αισιόδοξων προβλέψεων από τουριστικούς παράγοντες, έχει επηρεασθεί και από την σκέψη ότι η Τουρκία θα εξαντλήσει όλες τις διαθέσιμες δυνατότητες ανακτήσεως απωλεσθέντος εδάφους (-8,7% το 2006). Πάντως, ενόψει της προβλέψεως του Π.Ο.Τ.  για αύξηση του παγκόσμιου τουρισμού το 2007 κατά 4%, επαλήθευση της παρούσας προβλέψεως για την Ελλάδα θα είναι άκρως αισιόδοξη εξέλιξη, όχι μόνο για τον τουριστικό τομέα, αλλά και για την ελληνική οικονομία.

Πρέπει να σημειωθεί, να ερμηνευθεί και να αντιμετωπισθεί η στασιμότητα που άρχισε να ενδημεί στα Ιόνια Νησιά, ένα ιδιαιτέρως προσφιλή προορισμό επί σχετικά μακρά περίοδο. Το αίτιο είναι προφανώς σύνθετο, στο οποίο συμμετέχουν ισοτίμως Πολιτεία αλλά και η εντοπία τουριστική επιχειρηματική τάξη. Είναι εντυπωσιακή η επίδοση των προορισμών Κρήτη-Δωδεκάνησος με ρυθμούς +10,2% και +9,6% αντιστοίχως, αλλά και των νησιών του Β. Αιγαίου.

Τα παρατεθέντα στοιχεία στηρίζονται στις ενδείξεις που παρέχουν οι αεροπορικές αφίξεις. Από της απόψεως αυτής, οι εκτιμήσεις για Β. Ελλάδα και Πελοπόννησο ενδέχεται να αποκλίνουν από την πραγματικότητα.

Η πρόβλεψη για το τρέχον έτος στηρίζεται σε πολλούς παράγοντες, εσωτερικής και εξωτερικής προελεύσεως. Από εσωτερικής απόψεως, οι ακόλουθοι παράγοντες αναμένεται να ενεργήσουν θετικώς:

- Η αναβάθμιση των γενικών υποδομών και ευρύτερη αναγνωρισιμότητα της Ελλάδας ως προορισμού, ως επακόλουθο του 2004, καθώς και της ικανοποιητικού βαθμού προβολής και διαφημίσεως όλου του τουριστικού περιβάλλοντος της χώρας.

- Η δραστηριοποίηση της τουριστικής πολιτικής προσελκύσεως πελατείας από την περιοχή των ανατολικών χωρών της Ευρώπης έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς, προβλέπεται δε να αποτελέσει πυλώνα της περαιτέρω τουριστικής αναπτύξεως της χώρας, εφάμιλλο χωρών προελεύσεως, όπως η Γερμανία και Μεγ. Βρετανία. Τα μεγάλα αποθέματα της μη εισέτι εκδηλωθείσας τουριστικής ζητήσεως και το ταχέως βελτιούμενο επίπεδο διαβιώσεως για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού προδιαθέτουν θετικώς για διατύπωση αισιόδοξης προβλέψεως. Πρέπει, συναφώς, να επισημανθεί ότι η Τουρκία δέχεται από την περιοχή αυτή τουριστικό πλήθος της τάξεως των 3,5 εκατ. ατόμων, έναντι 300-400 χιλιάδων που επισκέπτονται κατ’ έτος την Ελλάδα.

- Η συγκράτηση των τιμών στα καταλύματα σε συνδυασμό με την ανάσχεση της φθίνουσας ποιότητας των εξωξενοδοχειακών υπηρεσιών βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος, σε πείσμα του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος που απολαμβάνουν προς το παρόν οι μεσογειακοί δολαριακοί προορισμοί.

- Η στέρεα αναπτυξιακή επίδοση του κόσμου και ιδιαιτέρως των χωρών προελεύσεως του κύριου όγκου των τουριστών που επισκέπτονται την Ελλάδα, αποτελούν ισχυρή βάση θεμελιώσεως αισθήματος αισιοδοξίας.

- Η αναζωογόνηση της αμερικανικής αγοράς, ως προελεύσεως, άρχισε να κάνει αισθητή την παρουσία της. Έχει δε τούτο ιδιαίτερη σημασία, διότι η ανά διανυκτέρευση δαπάνη είναι σχετικώς υψηλή και ο αριθμός διανυκτερεύσεων ανά άφιξη μεγάλος.

Η διατυπούμενη αισιόδοξη πρόβλεψη υπαγορεύει την ανάγκη διατυπώσεως επισημάνσεων αναφορικώς με την συνέχεια της τουριστικής πολιτικής σ’ όλες τις βασικές αυτές διαστάσεις: βελτίωση της ποιότητας, συνέπεια μεταξύ τιμής και ποιότητας και προβολή και διαφήμιση των δύο πρώτων διαστάσεων. Επιτυχής τουριστική πολιτική και ανάπαυση επί των δαφνών της επιτυχίας αποτελούν έννοιες αντιφατικές.

Ο ανταγωνισμός απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση, συνεχή βελτίωση της ολικής ποιότητας, συνεχή προσπάθεια μειώσεως του κόστους για δεδομένη ποιότητα και συνεχή και “επαρκούς μεγέθους” προβολή και διαφήμιση. Οι προτιμήσεις των καταναλωτών υπόκεινται σε μεταβολές υπό την επίδραση της ανόδου του βιοτικού επιπέδου, αλλά και της κτηθείσας τουριστικής εμπειρίας. Η τουριστική πολιτική οφείλει να προηγείται κατά τινα τρόπο της εμφανίσεως των αλλαγών στις προτιμήσεις και να εναρμονίζεται συνεχώς προς τις ανάγκες που δημιουργεί ο διεθνής ανταγωνισμός, ιδίως σε σχέση με τις ανταγωνίστριες χώρες.

Εσωτερικός Τουρισμός

Έχει τονισθεί στις μελέτες του ΙΤΕΠ ότι δεν υπάρχει ισοδυναμία, από αναπτυξιακή άποψη, ίσων μεταβολών του αλλοδαπού και του εσωτερικού τουρισμού. Ο αλλοδαπός τουρισμός, καθ’ ο εξωγενής, επηρεάζει αυτονόμως και δραστικώς την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Ο εσωτερικός τουρισμός δεν διαθέτει αυτήν την δυνατότητα, διότι οι επιδράσεις ομοιάζουν, σε κάποιο βαθμό, με τις επιδράσεις παιγνίου μηδενικού αθροίσματος. Η τουριστική δαπάνη του εσωτερικού τουρισμού δημιουργεί πολύ μικρότερη συγκριτικά προστιθέμενη αξία. Όταν, όμως, ο εσωτερικός τουρισμός γίνεται υποκατάστατο του αλλοδαπού, τα οικονομικά αποτελέσματα ίσης τουριστικής δαπάνης εξισώνονται.

Είναι για τον λόγο αυτό χρήσιμο να γίνει αξιολόγηση του προγράμματος “Μένουμε Ελλάδα”. Με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία (2005, πρώτο έτος εφαρμογής), η επιτυχία του προγράμματος είναι τόσο εντυπωσιακή, που πιθανότατα υπερβαίνει και τις πλέον αισιόδοξες προσδοκίες της ηγεσίας του Υπουργείου Τουριστικής Αναπτύξεως.

Κατά την περίοδο 2000-2004 ο αριθμός των αφίξεων σε επιχειρηματικού τύπου καταλύματα αυξήθηκε με μέσο ρυθμό της τάξεως του 4%, έναντι αυξήσεως 29,3% για το 2005, πρώτο έτος εφαρμογής του προγράμματος. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αύξηση του αριθμού των διανυκτερεύσεων. Έναντι μειώσεως κατά 2,3% ετησίως στην τετραετία 2000-2004, πραγματοποιήθηκε αύξηση 34,4% το 2005.

Η εντυπωσιακή αυτή αύξηση του εσωτερικού τουρισμού είναι πιθανόν να έχει ασκήσει εντονότερη αναπτυξιακή επίδραση παρ’ όσον υπολαμβάνομε. (α) Η μείωση του ρυθμού αφίξεων και διανυκτερεύσεων στα ιδιόκτητα καταλύματα υποκρύπτει ενδεχομένως υποκίνηση ανθρώπων, που συνήθως πραγματοποιούσαν διακοπές σε ιδιόκτητα καταλύματα, να αναζητήσουν νέες εμπειρίες και γνωριμίες εντός της χώρας. (β) Ο υψηλός ρυθμός αυξήσεως αυτών που πραγματοποίησαν διακοπές σε κατοικίες φίλων και γνωστών ενδέχεται να εμπεριέχει επιδράσεις από το πρόγραμμα “Μένουμε Ελλάδα”.